بازی فکری برای کودکان از حدود ۱۸ ماهگی شروع میشود، نه از سه یا چهار سالگی. کودک تا پیش از این سن با لمس کردن، به دهان بردن و پرت کردن چیزها یاد میگیرد؛ از ۱۸ ماهگی به بعد تازه میفهمد که دو چیز میتوانند شبیه هم باشند. اولین بازی فکری واقعی کودک شما پیدا کردن یک تصویر آشنا در صفحه است، نه حل کردن معما.
بازی فکری برای کودکان از چند سالگی شروع میشود؟
سه نشانه را با هم ببینید: کودک وقتی چیزی را پیدا میکند نگاهش را به شما میدوزد تا تأیید بگیرد؛ دو شیء همشکل را خودش کنار هم میگذارد؛ و میتواند دو تا سه دقیقه روی یک تصویر بماند. اگر این نشانهها نیست، دو ماه دیگر امتحان کنید. عجله نتیجهی برعکس میدهد و بازی را به تکلیف تبدیل میکند.
ترتیب منطقی این است: ۱۸ تا ۲۴ ماه پیدا کردن، ۲ تا ۳ سال جور کردن، ۳ تا ۴ سال کامل کردن چیدمان، و ۴ سال به بالا رعایت کردن یک قاعده. اگر بازی در سطح اشتباه باشد، کودک یا حوصلهاش سر میرود (بیش از حد ساده) یا عصبانی میشود (بیش از حد سخت). در هر دو حالت مقصر بازی است، نه کودک.
نقشه بازی فکری به تفکیک سن
۱۸ تا ۲۴ ماه؛ پیدا کن
کتابهای مقوایی «بگرد و پیدا کن» بهترین شروعاند. یک شیء آشنا مثل توپ، قاشق یا گربه در تصویر پنهان شده و کودک باید نشانش بدهد. در این سن در هر صفحه فقط یک شیء پنهان باشد؛ دوتایی که باشد، کودک از صفحه رد میشود و بیخبر میرود.
کتاب دالی بازی «توپ نی نی کجایی؟» همین کار را با پرسش و پاسخ ساده انجام میدهد: شما میپرسید، کودک صفحه را باز میکند و جواب را نشان میدهد. این رفتوبرگشت کلامی، نیمهی دوم مهارت است.
خرید کتاب توپ نی نی کجایی؟ (دالی بازی) اثر کارن کتس | نردبان
کتاب توپ نی نی کجایی؟ یکی دیگر از جلدهای محبوب، سرگرمکننده و تعاملی از مجموعهی «دالی بازی» به نویسندگی و تصویرگری کارن کتس است که توسط انتشارات نردبان برای گروه سنی خردسال (۰ تا ۳ سال) به چاپ رسیده است. این کتاب تماممقوایی، با استفاده از پنجرههای متحرک و مکانیزم جذاب دالیموشه، کودک را با شخصیت داستان همراه میکند تا در گوشه و کنار خانه بگردند و توپ گمشده را پیدا کنند.
۲ تا ۳ سال؛ جور کن
کار این سن تطبیق است: دو تصویر یکسان، دو رنگ یکسان، دو شکل یکسان. کتابهای صدا و دالی در همین مرحلهاند، چون کودک را وادار میکنند چیزی را که میشناسد با چیزی که میبیند جور کند.
خرید کتاب من میگم تو میگی صدای حیوانات (دالی بازی) | نشر نردبان
کتاب من میگم، تو میگی... صدای حیوانات از مجموعهی جذاب و تعاملی «دالی بازی»، اثری سرگرمکننده از تد کارپنتر با ترجمهی آهنگین و شیرین افسانه شعباننژاد است. این کتاب مقوایی که توسط انتشارات نردبان برای خردسالان (۰ تا ۳ سال) منتشر شده، با استفاده از تصاویر پنهان و شعرهای شاد، کودکان را با نام و صدای حیوانات مختلف آشنا کرده و یادگیری کلمات جدید را به یک بازی زبانی هیجانانگیز تبدیل میکند.
«۲۰۰ لقمه هوش ۱ تا ۲ سال» برای ورود به همین مرحله ساخته شده و کارها را در قدمهای کوچک میشکند؛ برای کودک یکساله سنگین است و برای دوساله نقطهی شروع خوبی است.
200 لقمه هوش 1 تا 2 سال
کتاب 200 لقمه هوش 1 تا 2 سال، مجموعهای جذاب از تمرینهای هدفمند برای تقویت هوش، خلاقیت و مهارتهای ذهنی کودکان نوپا است. این کتاب با فعالیتهای ساده و سرگرمکننده، مسیر رشد شناختی فرزندتان را هموار میکند.
۳ تا ۴ سال؛ کامل کن
اینجا نوبت پازل، ماز و «کدام قطعه جا مانده» است. ماز را از یک مسیر بدون انشعاب شروع کنید و به مازهای چندراهی برسانید. ماز هماهنگی چشم و دست و برنامهریزی را با هم تمرین میدهد و به همین دلیل در سن پیشدبستانی از پازل مفیدتر است.
ماز بازی ۵: گردش دور دنیا
کتاب ماز بازی ۵ از مجموعه کتابهای کار کومن، با تم گردش دور دنیا، مهارتهای حرکتی ظریف و هماهنگی چشم و دست کودکان را از طریق حل مازهای جذاب تقویت میکند.
کتابهای کار «۲۰۰ لقمه هوش» همین منطق را برای سه تا چهار سال ادامه میدهند: هر صفحه یک تمرین کوتاه، بدون نوشتن و بدون فشار.
200 لقمه هوش 3 تا 4 سال
کتاب 200 لقمه هوش برای کودکان 3 تا 4 سال، مجموعهای از تمرینات جذاب و هدفمند برای تقویت هوش، دقت و تمرکز خردسالان است. این کتاب با فعالیتهای متنوع، ذهن کودک را برای یادگیری بهتر آماده میکند.
۴ تا ۵ سال؛ قاعده را نگه دار
در این سن کودک میتواند یک قانون را در ذهن نگه دارد و روی آن فکر کند؛ یعنی سودوکو با جدول چهارخانهای، تفاوتیابی و «کدام یکی با بقیه فرق دارد». سودوکوی بزرگ برای این سن مناسب نیست. جدول چهار در چهار با چهار تصویر ساده، شروع درستی است.
خرید کتاب سودوکو برای کوچولوها اثر آنیتا انگلن | نشر نردبان
کتاب سودوکو برای کوچولوها اثری جذاب و آموزشی نوشتهی آنیتا انگلن با ترجمه روان جواد کریمی است که توسط انتشارات نردبان در ۳۸ صفحه به چاپ رسیده است. این کتاب با تلفیق هوشمندانهی بازی سودوکو و رنگآمیزی، ذهن خردسالان و کودکان را به چالش میکشد و علاوه بر سرگرم کردن آنها، مهارتهای مهمی چون استدلال منطقی، دقت دیداری و مهارتهای حرکتی ظریف (دستورزی) را در آنها تقویت میکند.
۵ تا ۷ سال؛ چند مرحلهای فکر کن
معماهای چندمرحلهای، سودوکوی شش در شش و بازیهای الگو در این دوره وارد میشوند. تفاوت مهم این سن با قبل این است که کودک میتواند حدس بزند، اشتباه کند و برگردد؛ همین برگشتن هستهی تفکر منطقی است. جدول سودوکو با راهنمای گامبهگام برای انتقال به این مرحله خوب است.
خرید کتاب جدول شگفت انگیز سودوکو اثر پیتر و نیکلا کاتان | نشر نردبان
کتاب جدول شگفتانگیز سودوکو اثری فکری و کاربردی نوشتهی مشترک پیتر کاتان و نیکلا کاتان است که توسط واحد ترجمهی انتشارات نردبان برای کودکان پیش از دبستان به چاپ رسیده است. این کتاب ۲۴ صفحهای با ارائه جداول ساده و متناسب با درک خردسالان (۲×۲ و ۴×۴)، به عنوان یک ابزار قدرتمند برای تقویت مهارتهای دستورزی، آموزش پایههای ریاضی، و ارتقای هوش و حافظه شناخته میشود.
هر نوع بازی فکری دقیقا چه چیزی را تمرین میدهد
بگرد و پیدا کن؛ توجه دیداری
این بازی تمرین نگاه کردن سیستماتیک است، نه حدس زدن. اگر کودک پس از ۳۰ ثانیه پیدا نکرد، جای پنهان را با انگشت نشان بدهید و بعد دستتان را بردارید. پیدا کردن با راهنمایی همان مهارت را میسازد؛ پیدا نکردن همراه با سرزنش، فقط بیعلاقگی میسازد.
شرک 2: بگرد و پیدا کن
کتاب بگرد و پیدا کن شرک 2، یک سرگرمی جذاب برای کودکان است که با تصاویر دنیای شرک، قدرت تمرکز و دقت فرزندان شما را به چالش میکشد. این کتاب همراهی عالی برای ساعتها بازی و کشف است.
ماز؛ برنامهریزی و کنترل قلم
ماز سه لایه تمرین دارد: تصمیم گرفتن سر دوراهی، برنگشتن از مسیر اشتباه، و کنترل حرکت دست. اگر کودک مسیر را نیمهکاره رها میکند، ماز را یک درجه سادهتر بگیرید.
سودوکو؛ نگه داشتن یک قاعده
سودوکو به حافظهی کاری فشار میآورد: کودک باید همزمان قاعده را یادش بماند و تصویرها را بشمارد. این دقیقا همان کاری است که بعدها در ریاضی و درک مطلب تکرار میشود.
دالی بازی؛ حافظه و زبان
پرسش و جواب، کودک را وادار میکند چیزی را که دیده نگه دارد و بعد با کلمه بیانش کند. کوتاه بودن هر نوبت راز کار است: زیر یک دقیقه، اما هر شب.
بازی فکری کتابی بهتر است یا اسباببازی؟
هر دو یک کار را نمیکنند. اسباببازی سهبعدی برای مهارت دست و درک فضا بهتر است؛ کتاب برای توجه دیداری، زبان و درک دستور. کتاب دو مزیت دیگر هم دارد: تکرارپذیر است و بردنش به مطب و سفر راحت است. برای شروع، کتاب کمهزینهتر و کمریسکتر است.
نشانههای آمادگی برای سطح بعدی
یک معیار ساده و قابل شمارش: اگر کودک چهار بار از پنج تلاش را بدون کمک شما درست انجام داد، بازی برایش ساده شده و وقت سختتر کردن آن است. معیار دوم این است که خودش بازی را دوباره بخواهد. معیار سوم اینکه دیگر وسط کار بلند نمیشود و سراغ اسباببازی دیگری نمیرود.
اشتباههای رایج والدین در بازی فکری
اشتباه اول: انتخاب بر اساس عدد روی جلد. عدد سنی فقط یک میانگین است و ممکن است کودک شما شش ماه جلوتر یا عقبتر باشد؛ نشانههای رفتاری را ملاک بگیرید، نه بستهبندی را.
اشتباه دوم: انجام دادن بازی به جای کودک. وقتی خودتان قطعه را میگذارید، سرعت یادگیری نصف میشود. راهنما بدهید، جواب ندهید.
اشتباه سوم: تصحیح سریع. پنج ثانیه فرصت بدهید خودش فکر کند. پاسخ درست بعد از پنج ثانیه بیشتر یاد میماند تا پاسخ شما در نیمثانیه.
اشتباه چهارم: مقایسه با خواهر و برادر یا بچهی فامیل. بازی فکری ابزار سنجش نیست؛ وسیلهی تمرین است.
اشتباه پنجم: نشست طولانی. برای سه ساله ۱۰ دقیقه سقف است. دو نشست کوتاه بهتر از یک نشست طولانی است.
وقتی کودک بازی فکری را قبول نمیکند
اول سطح بازی را پایین بیاورید، نه کودک را. یک درجه سادهتر کنید تا موفق شود و دو هفته بعد به سطح قبلی برگردید. اگر باز هم نه گفت، بازی را بگذارید کنار و سه هفته بعد فقط یک بار نشانش بدهید. اگر باز هم مقاومت بود، نوع بازی را عوض کنید: از سودوکو به تفاوتیابی، از کتاب به پازل. قاعدهی کلی این است که بازی به تکلیف روزانه تبدیل نشود؛ روزی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، در حالوهوای بازی، نه درس.
پرسشهای پرتکرار درباره بازی فکری کودکان
بازی فکری برای کودکان از چند سالگی شروع میشود؟
شروع واقعی از حدود ۱۸ ماهگی است، یعنی زمانی که کودک میتواند یک تصویر آشنا را در صفحه پیدا کند و با نگاه کردن به شما تأیید بگیرد.
هر بازی فکری چند دقیقه طول بکشد؟
برای دو تا سه سال ۵ تا ۱۰ دقیقه، برای سه تا پنج سال ۱۰ تا ۱۵ دقیقه. دو نشست کوتاه در روز از یک نشست طولانی بهتر است.
اسباببازی فکری بگیریم یا کتاب؟
برای شروع کتاب کمهزینهتر و کمریسکتر است و میشود هر شب تکرارش کرد؛ اسباببازی سهبعدی برای مهارت دست و درک فضا لازم است.
کودکم بعد از دو دقیقه خسته میشود؛ چه کنم؟
یک درجه پایینتر بیایید تا موفق شود و دو هفته بعد به سطح قبلی برگردید؛ برای سه ساله ۱۰ دقیقه سقف است و بیشتر از آن نتیجه نمیدهد.
آیا زیاد بازی فکری کردن هوش کودک را بالا میبرد؟
نه به آن معنایی که در تبلیغها گفته میشود. بازی فکری توجه، حافظهی کاری و عادت فکر کردن منظم را تمرین میدهد، اما ضریب هوشی را جابهجا نمیکند.
منابع
یاسین فرمانی
نویسنده، منتقد ادبی و پژوهشگر ادبیات داستانی با بیش از ۱۰ سال سابقه تحلیل رمانهای پرفروش جهان.
دیدگاههای کاربران (0)