آموزش مفاهیم به کودکان ترتیب دارد و همین ترتیب از تعداد تمرین مهمتر است. کودک اول تطبیق را یاد میگیرد، بعد دستهبندی، بعد مفهوم بزرگ و کوچک، بعد رنگها، بعد شکلها و در آخر شمارش. اگر رنگ را پیش از دستهبندی شروع کنید، معمولا نتیجه نمیگیرید و کودک بیعلاقه میشود.
آموزش مفاهیم به کودکان از کجا شروع میشود؟
از شناختن شباهت. «بزرگ و کوچک» یک مقایسه است و مقایسه پیشنیاز میخواهد: کودک باید اول بفهمد دو چیز میتوانند یک ویژگی مشترک داشته باشند. به همین دلیل تطبیق نقطهی شروع است و بزرگ و کوچک نقطهی سوم.
خطای رایج این است که والدین از همان چیزی شروع میکنند که برای خودشان مهمتر است: رنگ، شکل یا عدد. ترتیب درست با آنچه کودک همین حالا میتواند انجام بدهد تعیین میشود، نه با آنچه ما میخواهیم.
ترتیب پیشنهادی آموزش مفاهیم؛ شش مرحله
مرحله یک؛ تطبیق
دو شیء کاملا یکسان را پیدا کند و کنار هم بگذارد: جفت جوراب، دو قاشق یکسان، دو توپ همرنگ. هدف تطبیق است، نه نامگذاری. اگر کودک جفت درست را با دست نشان داد، مرحلهی یک را رد کرده است.
کتابهای دالی بازی مثل «من میگم تو میگی صدای حیوانات» همین تطبیق را با صدا تمرین میدهند: کودک صدای خواندهشده را به تصویر درست وصل میکند.
خرید کتاب من میگم تو میگی صدای حیوانات (دالی بازی) | نشر نردبان
کتاب من میگم، تو میگی... صدای حیوانات از مجموعهی جذاب و تعاملی «دالی بازی»، اثری سرگرمکننده از تد کارپنتر با ترجمهی آهنگین و شیرین افسانه شعباننژاد است. این کتاب مقوایی که توسط انتشارات نردبان برای خردسالان (۰ تا ۳ سال) منتشر شده، با استفاده از تصاویر پنهان و شعرهای شاد، کودکان را با نام و صدای حیوانات مختلف آشنا کرده و یادگیری کلمات جدید را به یک بازی زبانی هیجانانگیز تبدیل میکند.
مرحله دو؛ دستهبندی
چیزها را بر اساس یک ویژگی به دو دسته بریزید: درشت و ریز، نرم و سخت، خوردنی و غیرخوردنی. مهم است که در هر تمرین فقط یک ویژگی ملاک باشد. اگر همزمان بگویید «هم قرمزها را جدا کن هم گردها را»، کودک گیج میشود و از ادامه دست میکشد.
کتابهای تصویری فهرستمانند، مثل «اولین کتاب من: اسباببازیها»، زمین بازی خوبی برای همین مرحلهاند: کودک میتواند در هر صفحه چند تصویر همخانواده را پیدا کند و جدا کند.
اولین کتاب من: اسباببازیها
کتاب «اولین کتاب من: اسباببازیها» اثری جذاب از انتشارات وندر هوس است که با تصاویر رنگی و زیبا، کودکان خردسال را با دنیای اسباببازیها آشنا کرده و دایره واژگان آنها را تقویت میکند.
مرحله سه؛ بزرگ و کوچک
اینجا مقایسه شروع میشود و مقایسه فقط با دو چیز معنا دارد. یک کفش بزرگ و یک کفش کوچک بگذارید و بپرسید کدام بزرگتر است. نکتهی کلیدی: آن دو چیز باید فقط در اندازه فرق داشته باشند. یک مکعب و یک مثلث را با هم مقایسه نکنید، چون دو ویژگی همزمان فرق دارند و پاسخ برای کودک معنایی ندارد.
کتاب «من میگم تو میگی متضادها» همین کار را با پرسش و پاسخ انجام میدهد و جفت متضاد را کنار هم میگذارد؛ برای تثبیت بزرگ و کوچک در قالب دالی بازی مناسب است.
خرید کتاب من میگم تو میگی متضادها (دالی بازی) | نشر نردبان
کتاب من میگم، تو میگی... متضادها از مجموعهی پرطرفدار و تعاملی «دالی بازی»، اثری آموزشی و سرگرمکننده از تد کارپنتر با ترجمهی شیرین و آهنگین افسانه شعباننژاد است. این کتاب مقوایی که توسط انتشارات نردبان برای رده سنی ۰ تا ۳ سال منتشر شده، با استفاده از تصاویر جذاب و پنهان، خردسالان را به دنیای کلمات میبرد و همزمان با انجام یک بازی زبانی شاد، مفاهیم متضاد (تضادها) و کلمات جدید را به آنها آموزش میدهد.
مرحله چهار؛ رنگها
با رنگ اصلی شروع کنید: قرمز، آبی، زرد، بعد سبز. در هر هفته یک رنگ. رنگ را در جاهای مختلف نشان بدهید — لباس، میوه، ماشین — و همیشه رنگ را در پایان جمله بیاورید: «این توپ قرمز است.» نه: «قرمز کدام است؟» پرسیدن، آزمون است و آزمون زودهنگام اعتماد را میبرد.
مجموعهی تصویری «میبینم، یاد میگیرم» هم برای همین مرحله است: یک موضوع در هر جلد، تصویر درشت و بدون جزئیات شلوغ، تا توجه کودک روی همان ویژگی بماند.
میبینم، یاد میگیرم (مجموعه ۶ جلدی)
مجموعه ۶ جلدی میبینم، یاد میگیرم، یک بسته آموزشی جذاب برای تقویت هوش و مهارتهای شناختی کودکان است. این کتابها با تصاویر رنگی و مفاهیم ساده، یادگیری را برای خردسالان لذتبخش میکنند.
مرحله پنج؛ شکلها
ترتیب شکلها هم مهم است: دایره، مربع، مثلث، مستطیل. دایره را اول بگذارید چون در همهجا هست. شکل را با حرکت بدن هم تمرین کنید: با انگشت در هوا دایره بکشید، دور بشقاب بچرخید. شکلی که فقط دیده شود، در حافظه دیرتر میماند.
«الگو متقارن» برای همین مرحله خوب است: کودک باید شکلها را طوری بچیند که دو نیمه مثل هم شوند.
الگو متقارن
کتاب الگو متقارن یک ابزار آموزشی جذاب برای تقویت هوش دیداری و مهارتهای منطقی کودکان است. این کتاب با تمرینهای سرگرمکننده، توانایی درک قرینگی و دقت را در فرزند شما پرورش میدهد.
«اگه گفتی: تفاوتها» هم به مرحلهی شکلها نزدیک است: کودک دو تصویر شبیه را مقایسه میکند و ویژگی متفاوت را پیدا میکند؛ همین کار پیشنیاز تشخیص شکل است.
اگه گفتی: تفاوتها
کتاب اگه گفتی: تفاوتها با تمرکز بر تقویت دقت و تمرکز، کودکان را به کشف تفاوتها در تصاویر دعوت میکند. این کتاب آموزشی جذاب، ابزاری عالی برای پرورش هوش و توجه به جزئیات است.
مرحله شش؛ شمارش
شمارش پیشنیاز دارد و آن نگهداشتن تعداد است: کودک باید بفهمد اگر پنج مهره را روی میز پهن کنید، باز هم پنج است. اول شمارش با انگشت و شیء واقعی، بعد نام عدد، و در آخر عدد نوشتهشده. اگر این ترتیب را برگردانید، کودک اعداد را میخواند بدون آنکه واقعا بشمارد.
کتابهایی مثل «اولین کتاب من: دربارهی من» برای شمردن با انگشت و اعضای بدن کار میکنند؛ کودک اولین شمارشهایش را روی بدن خودش انجام میدهد.
اولین کتاب من: دربارهی من
کتاب اولین کتاب من با رویکردی خلاقانه به کودکان کمک میکند تا با ثبت خاطرات، علایق و ویژگیهای فردی خود، شناخت بهتری از دنیای درونشان پیدا کنند. یک دفترچه خاطرات ماندگار برای ثبت لحظات شیرین کودکی.
هر مفهوم چقدر وقت میخواهد و چطور بفهمیم جا افتاده
برای هر مفهوم دو هفته وقت بگذارید، روزی پنج تا ده دقیقه. ملاک جا افتادن این است که کودک بدون اشارهی شما و در موقعیتهای مختلف درست جواب بدهد. مثال: اگر در آشپزخانه خودش گفت «این سیب بزرگتر است» و شما نپرسیده بودید، مفهوم جا افتاده است.
اگر بعد از دو هفته هنوز نه، دو کار انجام بدهید: سطح را یک درجه سادهتر کنید و جنس اشیاء را عوض کنید. بعضی کودکان با اشیای واقعی یاد میگیرند و بعضی با تصویر؛ ترکیب هر دو بیشترین اثر را دارد.
تمرین خانگی برای هر مرحله، بدون خرید وسایل
آشپزخانه بهترین کلاس است. برای تطبیق، جفت قاشق. برای دستهبندی، سبزیجات در دو بشقاب. برای بزرگ و کوچک، سه لیوان با اندازههای متفاوت که در هم جا میشوند. برای رنگ، جورابها هنگام چیدن. برای شکل، در ظرف و در قابلمه. برای شمارش، میوهها هنگام گذاشتن در سبد.
یک قاعدهی عملی: هر تمرین زیر سه دقیقه تمام شود. اگر طولانیتر شود، از پنجرهی توجه کودک بیرون رفتهاید و تمرین به کشمکش تبدیل میشود.
اشتباههای رایج در آموزش رنگ و شکل
اشتباه اول: پرسیدن «کدام قرمز است؟» از کودکی که تازه مفهوم را شنیده. اول نام ببرید، بعد با هم تمرین کنید، در آخر بپرسید.
اشتباه دوم: تصحیح با «نه». وقتی کودک میگوید «قرمز» و جواب آبی است، بگویید «این آبی است» و همان لحظه فرصت بدهید تکرار کند؛ فقط گفتن «نه» چیزی یاد نمیدهد.
اشتباه سوم: آموزش دو ویژگی همزمان. «عروسک بزرگ قرمز» کار یک روز نیست، کار یک هفته است.
اشتباه چهارم: عوض کردن جای مفهوم در جمله. رنگ را همیشه در پایان جمله و بعد از نام شیء بیاورید تا الگوی زبانی برای کودک ثابت بماند.
اشتباه پنجم: پرسیدن از مقایسههای نامساوی. مقایسه فقط وقتی درست است که دو شیء تنها در همان ویژگی فرق داشته باشند.
وقتی کودک رنگها را قاطی میکند
تا چهار سالگی قاطی کردن رنگ طبیعی است. اما اگر کودک بالای چهار سال است و رنگها را درست تشخیص نمیدهد، به یک نکتهی پزشکی فکر کنید. افرادی که در تشخیص طیف نور مشکل دارند، معمولا قرمز و سبز را جابهجا میکنند، در حالی که تطبیق شکل و اندازه را بیعیب انجام میدهند. ناتوانی در تطبیق شکل و اندازه بیشتر از اینکه دربارهی رنگ باشد، دربارهی دقت بینایی است و باید با پزشک مطرح شود.
راه سادهی تمایز: اگر کودک در دستهبندی و اندازه قوی است و فقط در رنگ ضعیف، تمرین رنگ را پایین بیاورید و تعداد رنگها را به دو رنگ برسانید.
پرسشهای پرتکرار درباره آموزش مفاهیم
آموزش مفاهیم به کودکان را از کجا شروع کنیم؟
از تطبیق: کودک باید دو شیء کاملا یکسان را پیدا کند و کنار هم بگذارد. تطبیق پیشنیاز مقایسه است و بدون آن، آموزش بزرگ و کوچک و رنگ نتیجه نمیدهد.
آموزش رنگها را از چه سنی شروع کنیم؟
از سه سالگی و با یک رنگ در هر هفته؛ رنگ اصلی اول و رنگ فرعی بعد. آموزش رنگ پیش از دستهبندی معمولا به نتیجه نمیرسد.
چرا کودکم شکلها را یاد میگیرد و رنگها را نه؟
چون آموزش رنگ برای او زودهنگام بوده است. تعداد رنگها را به دو رنگ برسانید، یک هفته روی همان دو رنگ بمانید و جای «نه» گفتن، نام درست را بگویید.
آموزش شمارش را از چه سنی شروع کنیم؟
نام اعداد از دو سالگی، اما شمارش واقعی از چهار سالگی؛ اول با انگشت و شیء واقعی، بعد نام عدد و در آخر عدد نوشتهشده.
روزی چند دقیقه تمرین مفاهیم کافی است؟
روزی پنج تا ده دقیقه؛ جلسهای که زیر سه دقیقه تمام شود از یک جلسهی طولانی بیشتر یاد میدهد.
یاسین فرمانی
نویسنده، منتقد ادبی و پژوهشگر ادبیات داستانی با بیش از ۱۰ سال سابقه تحلیل رمانهای پرفروش جهان.
دیدگاههای کاربران (0)